6. Kanji

Podobnie jak wiele elementów obecnej kultury japońskiej, pismo japońskie zaczęło się od zapożyczonych z Chin kanji. Pierwsze znaki chińskie dotarły do Japonii prze Koreę na początku IV w. Było to poprzedzone długim okresem kształtowania się kanji. Początki tego procesu datuje się na XVI w. p.n.e. ale przypuszczalnie zaczął się on kilkaset lat wcześniej.

a) Struktura

Kanji można generalnie podzielić na trzy grupy. Pierwszą grupę stanowią kanji – piktogramy. Znaki tej grupy są najstarsze i powstały ze stylizowanych rysunków konkretnych przedmiotów.

月山

Tego rodzaju piktogramów jest stosunkowo niewiele, jednak bardzo często są one używane jako elementy składowe (pierwotne) do tworzenia bardziej skomplikowanych znaków.

Druga grupa to kanji – ideogramy, które reprezentują określone pojęcia abstrakcyjne. Mogą być złożone tylko z jednego elementu.

一上

 Najczęściej jednak są one złożone z dwóch lub więcej elementów pierwotnych. Znaczenie tych elementów opisują znaczenie całego znaku, które tworzą.

二明るい

 Do trzeciej najliczniejszej grupy należą kanji, które są złożeniami elementów pierwotnych, z których jeden – nazywany elementem podstawowym lub kluczem – określa obszar znaczeniowy, a drugi wymowę danego znaku. Istnieje kilka kombinacji złożeń tych elementów.

1.Wymowa po lewej, znaczenie po prawej:

こうすすむ

2.Znaczenie po lewej, wymowa po prawej:

ていほう

3.Znaczenie na górze, wymowa na dole:

かしN

4.Wymowa na górze, znaczenie na dole:

どかん

5.Znaczenie na zewnątrz, wymowa wewnątrz:

しょうつ

6.Wymowa na zewnątrz, znaczenie wewnątrz:

もんもん

Niestety, istnieje wiele wyjątków od tych zasad. Obecnie znaczenie niektórych kanji jest inne niż wskazywałyby na to ich elementy podstawowe. Podobnie wymowa niektórych znaków jest odmienna od tej, którą sugerują odpowiednie elementy pierwotne. Te wyjątki stanowią jedną z trudności przy nauce pisma japońskiego. Inną trudność stanowi fakt, że prawie wszystkie kanji mają po kilka czytań, a czasami nawet po kilka znaczeń.

 b) Czytanie

Sposób czytania (wymawiania) kanji dzieli się na dwie grupy. Jedną grupę stanowią tzw. odczyty-on (音読み – onyomi). Są to oryginalne, choć często zniekształcone chińskie sposoby czytania. Druga grupa to tzw. odczyty-kun (訓読み –  kunyomi), które są tradycyjnymi słowami japońskimi, do których zapisu znaki chińskie zostały zaadaptowane.

Na przykład na określenie kraju lub państwa Japończycy posiadali słowo kuni. Jednakże przed wprowadzeniem chińskich znaków nie posiadali żadnego systemu piśmienniczego i nie mogli zapisać tego słowa. Gdy reprezentujący pojęcie państwa chiński znak 国 wszedł po raz pierwszy do Japonii, był on używany jedynie dla wyrażenia dźwięku [koku], któremu odpowiadał. Dla zapisanie słowa kuni Japończycy używali złożenia dwóch innych znaków, a mianowicie znaku 久, oraz znaku尓 jedynie ze względu na ich wymowę, która odpowiedni brzmiała [ku] oraz [ni]. Dopiero później oba te znaki zostały zastąpione znakiem, odpowiadającym swym znaczeniem słowu kuni, czyli znakiem国.

W ten sposób znak国 uzyskał nowy odczyt. Jednakże jego stara, oryginalna chińska wymowa nie została zaniechana. Poza pewnymi wyjątkami wymowa ta (odczyt-on) jest stosowana w przypadkach, gdy dane kanji występuje w połączeniu z innym znakiem. Przykładowo znaki国 oraz 民 występując pojedynczo jako niezależne słowa są wymawiane zgodnie z ich odczytami-kun, czyli odpowiednio [kuni] oraz [tami].

この国は、大きいです。 (Ten kraj jest duży.) Kono kuni wa, ōkii desu.

 この民は、貧しいです。(Ten lud jest ubogi.) Kono tami wa, mazushii desu.

Jednakże gdy oba te znaki występują w złączeniu国民, ich sposoby czytań przyjmą postać odczytów-on i zmienią się odpowiednio na [koku], oraz [min]. Tak powstałe słowo „naród” wymawiane jest [kokumin].

日本の国民は、勤勉です。 (Naród japoński jest pracowity.)

Nihon no kokumin wa, kinben desu.

W niniejszym słowniku wszystkie odczyty-on danego znaku zapisane są w katakanie, natomiast odczyty-kun w hiraganie. Zgodnie z tym odczyty znaku 国 będą zapisane コク i くに, natomiast odczyty znaku 民 będą zapisane ミン, oraz たみ.

Niewątpliwie zapisanie odczytów kanji literami alfabetu łacińskiego (romaji) ułatwiłoby początkową pracę ze słownikiem. Jednak z doświadczenia wielu studentów języka japońskiego wiadomo, że czytanie słów japońskich zapisanych literami łacińskimi bardzo często prowadzi do zniekształcenia wymowy. Natomiast czytanie tych słów zapisanych w hiraganie lub katakanie jest bardzo pomocne w prawidłowym ich wymawianiu. Konieczność opanowania kany w celu korzystania z tego słownika jest pewnym utrudnieniem, jednak w dalszej perspektywie trud ten nie będzie daremny.

  c) Pisownia

Pisownia kanji jest regulowana ściśle określonymi zasadami, których przestrzeganie jest podstawą poprawnego i stosunkowo łatwego zapisu tych znaków. Zasady te dotyczą kierunku pisania poszczególnych kresek oraz kolejności ich pisania. Kierunek pisania kresek jest taki sam jak przy pisaniu kany (str. 21). Tutaj zostaną podane zasady dotyczące kolejności pisania kresek. Zasady te zostały ustalone przez japońskie Ministerstwo Edukacji i opublikowane w broszurce zatytułowanej 筆順指導の手引き (Hitsujun Shidō no Tebiki).

Poniższy opis tych zasad oraz niektóre przykłady zostały zaczerpnięte z tej publikacji.

1. Od góry do dołu.

a. najpierw górna kreska:

三つ

( 工、言 itp.)

b. najpierw górna część:

よろこび

(客、真、高 itp.)

2. Od lewej do prawej:

a. najpierw lewa kreska:

かわ

(口、冊、内、州、凶、巨、及 itp.)

b. najpierw lewa część:

たけ

(休、例、羽、波、和 itp.)

3. Najpierw kreska pozioma, później pionowa:

5じゅうつち

(七、大、木、志、吉、喜 itp.)

wyjątki: 田、由、曲、角、王 (część wewnętrzna)

5た

4. Najpierw środek:

5こ

(当、水、氷、少、承、赤、業 itp.)

wyjątki: 火、忄 (w 性、情、憶 itp.)

5ひ

5. Najpierw część zewnętrzna:

5くに

(同、内、可、円、因、肉 itp.)

6. Gdy ukośne kreski krzyżują się, najpierw ta, która zaczyna się po prawej (skręcająca ku lewej):

6ぶん

(故、父、枝 itp. a także 人、入、欠、金 itp.)

7. Kreska przecinająca znak pionowo – na końcu:

6なか

(申、神、車、羊、書、妻、平、半、洋、手 itp.)

Jeśli pionowa kreska nie wystaje ani na górze, ani na dole, kolejność jest następująca: górna część, kreska pionowa, dolna część.

6さと

(重、動、野、黒 itp.)

8. Kreska przecinająca znak poziomo – na końcu

6おんな

(安、努、子、字、母、海、舟、船 itp.)

wyjątek:

4よ

9. Ukośna kreska pierwsza, gdy jest krótsza od przecinającej ją kreski poziomej:

4あり

(右、布、希 itp.)

10. Pozioma kreska pierwsza, gdy jest krótsza od przecinającej ją kreski ukośnej:

4とも

(左、存、在 itp.)

11. Klucze 廴, 辶, 乚 na końcu

4みち02

(近、建、置、直 itp.)

12. Elementy składowe

4はしる

 

na początku:

44おきる

(超、越、勉、題、処itp.)

13. Najpierw kreska pionowa, później łącząca się z nią krótsza kreska pozioma:

4うえ

(正、足、走、点、耳 itp.)

14. Kreski ukośne skręcające ku lewej stronie w następujących przypadkach są pisane:

a. na początku:

九、及

b. na końcu:

力、刀、万、方、別

 

d) Klucze

Elementy podstawowe (部首 – bushu), zwane kluczami są specjalnie wyróżnionymi elementami składowymi kanji, które określają ich obszar znaczeniowy. Mimo istnienia wielu wyjątków, o których była mowa wcześniej, znajomość poszczególnych kluczy pomaga w głębszym zrozumieniu danego znaku, oraz ułatwia jego zapamiętanie.

W niektórych przypadkach, obok głównych form kluczy, istnieją także formy uboczne, które są uproszczeniami tych pierwszych. Np. formami ubocznymi pochodzącymi od formy głównej 心 są 忄 oraz . Poszczególne formy przyjmują odmienne nazwy, jednakże ich znaczenie pozostaje niezmienione. Tradycyjnie wyróżnia się 214 głównych form elementów podstawowych. W połączeniu z formami ubocznymi jest ich ok. 300.

LISTA KLUCZY

e) Złożenia kanji (jukugo)

Kiedy kanji są używane do pisemnego wyrażenia języka japońskiego, przeważnie są łączone z innymi znakami graficznymi. Może to być hiragana, o której była mowa na str. 10-12. Mogą to być także inne znaki chińskie. Powstałe poprzez połączenie dwu lub więcej kanji nowe słowa, nazywane są jukugo (熟語). Podobny proces tworzenia nowych wyrazów poprzez złączenie już istniejących słów możemy zauważyć także w innych językach, również w języku polskim (tele+fon, tele+wizja, wia+dukt, filo+zofia, samo+chód, paro+wóz, żywo+płot).

Najbardziej powszechną słowną konstrukcją w języku japońskim są złożenia dwóch kanji, które stanowią prawie 70% wszystkich japońskich słów. Poznanie rodzajów złączeń, czy też rządzących nimi praw, powinno pomóc w głębszym zrozumieniu oraz łatwiejszym zapamiętaniu słów złożonych z kilku kanji.

Istnieje dziewięć głównych zasad, według których formowane są nowe słowa z dwóch kanji.

1.  Pierwszy znak (przymiotnik lub rzeczownik w funkcji atrybutywnej) określa drugi (rzeczownik)

老人  stary + człowiek = starzec

強風  mocny + wiatr = wichura

寝室  spanie + pokój = sypialnia

昼食  popołudnie + posiłek, jedzenie = obiad

外国  zewnątrz + państwo = zagranica

2.  Czasownik + dopełnienie (uzupełnienie)

入館 wchodzić + budynek = wejście do budynku

乗車 wsiadać + samochód = wsiadanie do pojazdu (samochodu, pociągu, autobusu)

登山 wspinać się + góra = alpinizm, taternictwo, górska wspinaczka

作曲 tworzyć + melodia = kompozycja

伝言 przekazywać + słowo = wiadomość, komunikat

 3. Dopełnienie (uzupełnienie) + czasownik

右折 prawo + skręcać = skręt w prawo

外出 zewnątrz + wychodzić = wyjście na zewnątrz

自立 sam + stać = samodzielność

木製 drzewo + tworzyć, wykonywać = wykonane z drewna

感動 uczucie + ruszać się = wzruszenie

 4. Pary asocjacyjne (znaki, które można ze sobą skojarzyć lub które posiadają przeciwstawne znaczenie)

夫妻 mąż + żona = małżeństwo

父母 ojciec + matka = rodzice

前後 przed + po = kontekst

凹凸 wypukły + wklęsły = nierówność

多少 dużo + mało = ilość; kilka

5. Pary synonimiczne (znaki o podobnym znaczeniu)

永遠 długo + daleko = wieczność

死亡 śmierć + umierać = śmierć

終了 koniec + koniec = koniec

援助 pomoc + pomagać = pomoc

河川 rzeka + rzeka = rzeki

 6. Powtórzenia

度々 czas, okazja x 2 = od czasu do czasu

段々 stopień x 2 = stopniowo, krok po kroku

木々 drzewo x 2 = drzewa

 7.  Derywowania (złożenia gramatyczne)

不在 zaprzeczenie + obecność = nieobecność

非常 pomyłka, nie… + zwykły = niezwykły, nagły

史的 historia + końcówka tworząca przymiotniki = historyczny

 8. Skróty

名古屋大学 => 名大 Uniwersytet Nagoja

東京名古屋 => 東名 Tokio i Nagoja

 9. Zapożyczenia fonetyczne (obecnie często zapisywane w katakanie)

葡萄 ブドウ  winogrono

亜細亜 アジア Azja

亜米利加 アメリカ Ameryka

 Wyrazy składające się z więcej niż dwóch znaków bardzo często są złożeniami pojedynczych znaków lub słów skonstruowanych z dwóch znaków.

自(sam) + 動 (ruszać się) = 自動 (automatyczny)

自動+車 (pojazd) = 自動車 (samochód)

自動+販売 (sprzedawanie)+機 (maszyna) = 自動販売機 (automat do sprzedawania)

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Aby przesłać komentarz wpisz niewiadomą * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.